اهميت آسيای ميانه برای ايالات متحده بعد از ختم طولانیترين جنگ آن كشور در افغانستان، موضوع بحث بسياری از تحليلگران است كه چنين روندی به خودی خود حاكی از نقش تعيين كننده كشورهای آسيای ميانه در منطقه و جلوگيری از وقوع بحران در افغانستان است.
راهبرد ايالات متحده آمريكا برای آسيای ميانه در سالهای 2019-2025 كه بعد از سفر وزير امورخارجه وقت اين كشور "مايك پمپئو" به قزاقستان و ازبكستان و برگزاری پنجمين نشست C5+1 (پنج كشور آسيای ميانه+آمريكا) در سال 1398 رونمایی شد را می توان شروع مرحلهای از سياست خارجی آمريكا در آسيای ميانه و در رقابت با چين و روسيه در منطقه قلمداد كرد.
در اين راهبرد با اشاره به همكاری دولت ايالات متحده با كشورهای آسيای ميانه برای تقويت استقلال آن از بازيگران به عقيده آمريكا بدخواه، اهداف ششگانه حمايت و حفاظت از حاكميت و استقلال كشورهای آسيای ميانه، كاهش تهديدات تروريستی در منطقه، حمايت از ثبات افغانستان، تشويق اتصال بين آسيای ميانه و افغانستان، ارتقای حاكميت قانون و حقوق بشر، و افزايش سرمايه گذاری آمريكا مطرح شده است.
در اين راهبرد آن چه كه بيشتر بر آن تأكيد شده، حمايت از حاكميت و استقلال كشورهای آسيای ميانه است. اگر چه آمريكا از همان بدو استقلال كشورهای آسيای ميانه به اين منطقه مهم توجه داشته و مراحل مختلف همكاری با آنها را تاكنون تجربه كرده است، اما رفتار سياست خارجی آمريكا در منطقه در مرحله جديد كه فضای رقابتی در نظام بين الملل تشديد شده و چين و روسيه در كانون اين رقابت قرار دارند نشان میدهد كه سياست خارجی جديد آمريكا اهدافی را در منطقه آسيای ميانه با توجه به پيوستگی اين منطقه با چين و روسيه دنبال میكند.
نكته مهم در راهبرد آمريكا در سال های اخير، قرار دادن افغانستان در مجموعه آسيای ميانه است كه قبلاً نيز آمريكاییها به آن عنوان "آسيای ميانه بزرگ تر" داده اند. از طرف ديگر با وجود اين هدف اصلی راهبرد آمريكا در درجه اول روسيه و چين است، ولی نيم نگاهی نيز به حضور ساير قدرتهای منطقهای از جمله ايران در منطقه آسيای ميانه دارد. اگر چه حجم روابط اقتصادی و سياسی ايران با كشورهای منطقه با دو قدرت چين و روسيه قابل مقايسه نيست، اما ظرفيت ايران برای همكاری با كشورهای آسيای ميانه در قالب دو جانبه و سازمانهای همكاری اقتصادی اورآسيا و همكاری شانگهای موضوعی نيست كه در نگاه آمريكا ناديده گرفته شود.
رقابتهای ژئوپولتيک قدرتهای بزرگ در منطقه -روسيه، آمريكا و چين وارد مرحله غير قابل برگشت شده است. در نتيجه منطقه آسيای ميانه در حال حاضر قطعهای از پازل رقابت ژئوپلتيک بين آنها برای افزايش سهم قدرت در نظام آتی بين الملل خواهد بود. آمريكا در پيشبرد اهداف راهبردی خود جايگاه ويژهای برای افغانستان و پيوند آسيای ميانه به جنوب آسيا از طريق هند قائل شده است؛ طرحی كه میتواند پروژههای روسيه و چين را در منطقه تحت تأثير قرار دهد.
انديشكدههای آمريكايی به وضوح عنوان میكنند كه آمريكاییها به هيچ وجه نبايد از مبارزه و مواجهه با روسيه و چين در مناطق آسيای ميانه و قفقاز جنوبی شانه خالی كنند و مدام آنها را برای ديدارهای بيشتر با مقامات كشورهای مناطق آسيای ميانه و قفقاز جنوبی تشويق میكنند.
از جمله اين موارد میتوان به مقاله ريچارد هوگلند يكی از اعضای اتاق فكر آمريكايی "مركز سياست خزر" (مركز سياسی خزر -Caspian Policy Center ) و سفير بازنشسته اشاره كرد. وی در مقاله خود نوشته است: «دولت آمريكا، به ويژه وزير امورخارجه "آنتونی بلينكن" بلافاصله يک جلسه مجازی متشكل از وزرای خارجه كشورهای منطقه تشكيل دهد تا به كشورهای آسيای ميانه اطمينان دهد كه ايالات متحده به وضوح نگرانی آنها از وضعيت فعلی را درک و از آنها در دراز مدت حمايت میكند. همچنين مشاور امنيت ملی "جيک ساليوان" و وزير دفاع "لويد آستين" در اسرع وقت از هر يک از پايتختهای كشورهای منطقه آسيای ميانه ديدن كنند. "ريچارد هوگلند" افزود: «ما بايد شخصاً و در سطح بالايی با خط مشی روسيه مقابله كنيم. ما بايد نشان دهيم كه واقعا در مورد اين كشورها جدی هستيم. اين مهم است، زيرا ما برای مقابله با جريان مهاجران افغان و محافظت در برابر رشد گروههای اسلام گرای افراطی متحد با طالبان در كشورهای آنها بيش از هر زمان ديگری به اين كشورها نياز خواهيم داشت».
در سال جاری و در حاشيه هفتاد و ششمين اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحده نشست تركيبی وزرای خارجه كشورهای آسيای ميانه و ايالات متحده برگزار شده و در اين ديدار وزير امورخارجه آمريكا و وزرای خارجی قرقيزستان، تاجيكستان، ازبكستان و كشورهای حاشيه خزر ازجمله قزاقستان و تركمنستان حضور داشتند. طرفين بر اهميت ويژه پلتفرم ديپلماتيك منطقه 1+5 تأكيد كرده و به مفيد بودن آن در تسهيل مذاكرات مهم در طول سال 2021 در مورد هماهنگ سازی در خصوص موضوع افغانستان، کرونا، روابط اقتصادی و بحران آب و هوا اشاره كرده و از ادامه گفتگوی ديپلماتيک با هدف تقويت همكاری در مقابله با تهديدها و چالشهای امنيت منطقه ابراز علاقه كردهاند.
لینک اشتراک گذاری :
http://www.vaja.ir/home/showpage.aspx?categoryid=090702a3-e7b9-4773-83b5-3506484d55d6&id=b8174588-332d-4942-bae7-7d9de3a2571a&object=news&webpartid=5a9b11d3-e9c5-49ac-9b5f-202014cd2123
x4oy1pbovxwvkityluvuymyv